واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
938
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
آمودريا ( جيحون ) مجددا برقرار شده بوده و هم در آغاز آن سال جغتاى پل شناور را احياء كرده ، عاصيان را نابود ساخته بود « 1 » . چنگيز خان هنگامى كه مركز ستاد و اقامتگاهش در جنوب هندوكش قرار داشته از ورود زاهد ياد شده اطلاع يافت . روز 26 آوريل چان - چون از سمرقند حركت كرد و پس از چهار روز از كش عبور كرد . در طى راه چون از در آهنين مىگذشت ، به فرمان چنگيز خان ، شخص بغرجى نويان با 1000 لشكرى زره پوش مغول و مسلمان وى را همراهى مىكرده . چينيان پس از عبور از دره عازم جنوب شدند و همراهان لشكرى ايشان متوجه شمال گشتند تا عليه « راهزنان » اقدام كنند . بدين قرار كوهستانيانى كه در شاخههاى علياى سرخان زندگى مىكردند هنوز بطور قطع فرمانبردار و سركوب نشده بودند . در باقى راه ، چينيان ، با كشتى از سرخان و آمودريا ( جيحون ) گذشتند . در آن زمان هر دو كرانهء سرخان پوشيده از جنگل انبوه بوده . روز 16 مه وارد مقرّ خان شدند ، كه در آن زمان فقط چهار روز راه با گذرگاه جيحون ( آمودريا ) فاصله داشت . چان - چو در پاسخ خان ، كه دربارهء « داروى زندگى جاويدان » از او پرسيده بود ، گفت : « وسايلى براى حفظ حيات هست ولى داروى زندگى جاويدان وجود ندارد » . خان به هيچ گونه يأس خويش را ظاهر نساخت و فقط صداقت آن آموزگار را ستود . وى روز 25 مه را براى اصغاى مواعظ زاهد معين كرد ولى بعد ، چون خبر عمليات « عاصيان كوهستانى مسلمان » را دريافت داشت صحبت با وى را به ماه نوامبر محوّل كرد . چان - چون بدين سبب به سمرقند بازگشت . حركت بسوى « كوههاى برفى » را چنگيز خان قبل
--> ( 1 ) - چان - چون ، ترجمه كافاروف ، 315 ؛ . 80 . Bretschneider , « Researches » , vol . I , P .